Struktur dan fungsi otak

Otak ialah pusat kawalan utama sistem saraf, menyelaraskan tindakan badan dengan menerima, memproses dan menghantar impuls saraf. Setiap bahagian utamanya mempunyai fungsi tersendiri.

Oleh sebab tisu saraf lembut dan mudah rosak, otak dilindungi oleh kranium, oleh tiga lapisan membran yang dipanggil meninges, dan oleh lapisan cecair serebrospina yang menyerap kejutan. Soalan peperiksaan tentang topik ini biasanya meminta anda memadankan satu bahagian dengan fungsinya dan menerangkan bagaimana ciri bahagian itu sepadan dengan fungsi tersebut.

Bahagian dan fungsi

Cara struktur sepadan fungsi

Setiap bahagian otak mempunyai ciri yang sepadan dengan tugasnya, dan pemeriksa memberi markah untuk kaitan antara ciri dan fungsi, bukan untuk menamakan ciri sahaja.

• Permukaan serebrum yang sangat berlipat, lipatan meningkatkan luas permukaan supaya lebih banyak neuron muat dalam tengkorak, menyokong fungsi kompleks seperti ingatan, penaakulan dan tafsiran deria.
• Kedudukan medula oblongata di pangkal otak, ia berhubung terus dengan saraf tunjang, jadi impuls yang mengawal fungsi penting yang tidak terkawal disampaikan dengan pantas tanpa kawalan sedar.
• Serebelum yang padat dan berlipat, ia menyusun banyak neuron untuk memproses isyarat daripada otot dan organ keseimbangan, memberikan pergerakan yang lancar dan terselaras.
• Lapisan pelindung, kranium, meninges dan cecair serebrospina bersama-sama melindungi tisu saraf yang halus daripada kejutan fizikal.
• Hipotalamus yang menghubungkan dua sistem, ia menghubungkan sistem saraf dengan sistem endokrin, jadi otak boleh mencetuskan tindak balas saraf yang pantas dan tindak balas hormon yang lebih perlahan.

Proses berkaitan

Otak menjadi pusat penyelarasan. Rangsangan yang dikesan oleh reseptor menghantar impuls di sepanjang neuron deria ke otak, yang memprosesnya dan menghantar impuls di sepanjang neuron motor ke efektor seperti otot atau kelenjar.

Bagi tindakan sedar, serebrum menentukan tindak balas, manakala serebelum memperhalusi pergerakan supaya lancar dan tepat.

Melalui hipotalamus dan kelenjar pituitari, otak juga memacu homeostasis, membantu mengawal atur suhu badan dan kandungan air dalam darah serta menghubungkan kawalan saraf dengan kawalan hormon. Namun, dalam tindakan refleks, tindak balas diselaraskan oleh saraf tunjang atau medula oblongata dan bukan serebrum, sebab itulah refleks pantas dan automatik.

Kesilapan biasa dalam peperiksaan

Soalan contoh berserta jawapan

Soalan (gaya Kertas 2 Bahagian A): Rajah menunjukkan keratan otak manusia dengan bahagian P, Q dan R. (a) P ialah bahagian terbesar.

Namakan P dan nyatakan satu fungsinya. [2 markah] (b) Seorang gimnas mendarat dengan lancar dan mengekalkan keseimbangannya selepas lompatan. Namakan bahagian yang menyelaraskannya. [1 markah] (c) Terangkan bagaimana bahagian R, medula oblongata, disesuaikan untuk mengawal degupan jantung dan pernafasan. [3 markah]

Jawapan contoh: (a) P ialah serebrum; ia mengawal tindakan sedar (terima pemikiran, ingatan atau tafsiran deria). (b) Serebelum.

(c) Medula oblongata mengawal tindakan tidak terkawal; ia terletak di pangkal otak dan berhubung dengan saraf tunjang, jadi impuls yang mengawal kadar degupan jantung dan pernafasan disampaikan dengan pantas dan automatik tanpa kawalan sedar.

Nota pemarkahan: bagi (a) satu markah untuk menamakan serebrum dan satu markah untuk fungsi yang betul. Bagi (c) beri satu markah setiap satu untuk kawalan tidak terkawal, untuk kedudukan atau hubungan dengan saraf tunjang, dan untuk penyampaian yang pantas dan automatik.

Sumber:SRC-DSKP-EN

Soalan lazim