Struktur dan Fungsi Sel

Sel sebagai unit asas kehidupan

Standard kandungan 2.1 mengasaskan teori sel: semua organisma hidup terdiri daripada satu atau lebih sel, sel ialah unit asas struktur dan fungsi dalam organisma, dan semua sel terhasil daripada sel yang telah wujud. Standard ini memerlukan anda mengenal pasti organel utama dalam sel haiwan dan tumbuhan menggunakan mikrograf cahaya atau gambar rajah, serta mengaitkan struktur setiap organel dengan fungsinya.

Organel utama dan fungsinya

Sel haiwan berbanding sel tumbuhan

Kedua-dua jenis sel mempunyai nukleus, sitoplasma, membran sel, mitokondrion dan ribosom. Sel tumbuhan tambahan mempunyai dinding sel, kloroplas dan vakuol besar yang kekal, yang tiada pada sel haiwan atau hanya wujud dalam bentuk lebih kecil dan sementara.

Perbezaan ini berkait terus dengan fungsi khusus tumbuhan seperti fotosintesis dan mengekalkan bentuk tegar tanpa rangka.

Sel prokariot dan eukariot

Sel eukariot (terdapat pada haiwan, tumbuhan, kulat dan protista) mempunyai nukleus yang diselubungi membran nukleus dan organel bermembran. Sel prokariot (terdapat pada bakteria) tiada membran nukleus, bahan genetiknya terapung bebas dalam sitoplasma sebagai satu kromosom bulat, dan tiada kebanyakan organel bermembran.

Bagaimana ia diperiksa

Soalan biasa memberikan gambar rajah sel berlabel atau tidak berlabel dan meminta anda menamakan satu organel serta menyatakan fungsinya, atau meminta anda menyenaraikan perbezaan struktur antara sel haiwan dan sel tumbuhan. Anda juga mungkin diminta membezakan sel prokariot daripada sel eukariot berdasarkan gambar rajah atau penerangan.

Aras organisasi sel

Dalam organisma berbilang sel, sel disusun menjadi unit kerja yang lebih besar. Sesuatu sel menjadi khusus untuk tugas tertentu melalui pembezaan sel, dan sel jenis sama dikumpulkan bersama untuk menjalankan fungsi yang dikongsi.

1. Sel, unit asas, dikhususkan untuk fungsi tertentu, seperti sel darah merah atau sel rerambut akar.
2. Tisu, sekumpulan sel serupa yang bekerja bersama, seperti tisu otot atau tisu epidermis.
3. Organ, beberapa tisu yang bekerja bersama sebagai satu struktur, seperti jantung atau daun.
4. Sistem, sekumpulan organ yang bekerja bersama, seperti sistem pencernaan atau sistem pengangkutan dalam tumbuhan.
5. Organisma, semua sistem yang bekerja bersama membentuk keseluruhan hidupan.

Soalan contoh berformat peperiksaan

Soalan. Satu gambar rajah menunjukkan sel yang mempunyai dinding sel, vakuol pusat yang besar, kloroplas, nukleus, sitoplasma dan membran sel. (a) Nyatakan sama ada ini sel haiwan atau sel tumbuhan, dan berikan dua sebab daripada gambar rajah.

(b) Namakan organel tempat fotosintesis berlaku dan organel yang mengawal aktiviti sel. (c) Namakan organel yang membebaskan tenaga melalui respirasi aerobik.

(d) Nyatakan satu struktur yang hadir dalam sel ini tetapi tiada dalam sel bakteria (prokariot).

Jawapan model. (a) Sel tumbuhan, kerana ia mempunyai dinding sel dan kloroplas (serta vakuol besar yang kekal), yang tidak terdapat dalam sel haiwan. (b) Fotosintesis berlaku dalam kloroplas, dan nukleus mengawal aktiviti sel.

(c) Mitokondrion. (d) Nukleus yang diselubungi membran nukleus (atau mana-mana organel bermembran, seperti kloroplas atau mitokondrion), yang tiada pada sel prokariot.

Soalan latihan

Cuba soalan ini. (a) Senaraikan tiga struktur yang terdapat dalam kedua-dua sel haiwan dan sel tumbuhan. (b) Satu sel tiada membran nukleus dan DNA-nya terapung bebas dalam sitoplasma sebagai satu kromosom bulat.

Nyatakan sama ada ia prokariot atau eukariot. (c) Namakan organel yang mengubah suai dan membungkus protein untuk perembesan.

Petua peperiksaan

Istilah penting

• Sel, unit asas struktur dan fungsi organisma hidup.
• Organel, struktur di dalam sel yang mempunyai fungsi tertentu.
• Nukleus, organel yang mengandungi DNA dan mengawal sel.
• Tisu, sekumpulan sel serupa yang menjalankan fungsi yang dikongsi.
• Pembezaan sel, proses sesuatu sel menjadi khusus untuk sesuatu peranan.

Sumber:SRC-DSKP-EN

Soalan lazim

Lagi untuk Biologi Sel dan Organisasi