Adaptasi

Dalam silibus dan peperiksaan

Adaptasi diperkenalkan dalam bab mengenai cara tumbuhan menyesuaikan diri dengan habitat berbeza, di mana calon mengenal pasti sesuatu tumbuhan sebagai xerofit, hidrofit atau mesofit berdasarkan ciri strukturnya, serta menerangkan bagaimana setiap ciri itu menyelesaikan masalah kemandirian tertentu yang ditimbulkan oleh bekalan air, cahaya atau sokongan dalam habitat tersebut. Dalam Kertas 2, jawapan bermarkah penuh menamakan ciri tersebut, menyatakan masalah yang diatasinya, dan menerangkan mekanismenya, contohnya 'kutikel tebal mengurangkan kehilangan air melalui penyejatan pada epidermis', dan bukan sekadar dakwaan kabur bahawa tumbuhan itu 'sesuai untuk keadaan kering'. Bab-bab kemudian mengenai ekosistem dan biodiversiti meluaskan istilah yang sama kepada haiwan dan mikroorganisma, merangkumi adaptasi struktur (kamuflaj, bentuk badan), adaptasi fisiologi (toleransi enzim terhadap julat suhu sempit) dan adaptasi tingkah laku (aktif waktu malam untuk mengelakkan haba), jadi calon perlu bersedia mengelaskan sesuatu ciri yang diterangkan ke dalam salah satu daripada tiga kategori ini. Kesilapan yang kerap berlaku ialah menerangkan rupa sesuatu ciri tanpa mengaitkannya dengan masalah yang diselesaikannya, dan ini tidak diberi markah kerana hubungan struktur-fungsi itulah yang sebenarnya diuji. Adaptasi turut sering dikelirukan dengan aklimatisasi: adaptasi ialah ciri warisan yang terbentuk merentasi banyak generasi melalui pemilihan semula jadi, manakala aklimatisasi ialah perubahan sementara dan boleh berbalik yang dibuat oleh satu organisma dalam jangka hayatnya sendiri, seperti menghasilkan lebih banyak sel darah merah selepas beberapa bulan di kawasan tinggi. Calon turut perlu ingat bahawa sesuatu adaptasi biasanya menyelesaikan lebih daripada satu masalah kemandirian sekali gus, jadi jawapan yang menghuraikan pelbagai kesan bagi satu ciri struktur sering mendapat markah tambahan.

Contoh

Kutikel berlilin yang tebal dan stoma yang tenggelam pada kaktus merupakan adaptasi yang mengurangkan kehilangan air di habitat gurun, manakala tisu aerenkima berudara di dalam batang bunga teratai ialah adaptasi yang mengekalkan daunnya terapung di permukaan air.

Istilah berkaitan

XerofitHidrofitSpesies

Sumber:SRC-DSKP-EN