Pembekuan darah

Di mana ia berlaku

Pembekuan darah bermula di tapak salur darah yang rosak, apabila platelet dalam darah bersentuh dengan luka. Ia berlaku dalam plasma darah, menggunakan faktor pembekuan yang beredar dalam darah sedia untuk bertindak.

Tindak balas ini terhad kepada kawasan yang rosak kerana pencetusnya ialah sentuhan antara platelet dengan permukaan kasar dinding salur yang terkoyak atau tisu terdedah di sekelilingnya. Salur yang utuh mempunyai lapisan dalam yang licin, jadi platelet mengalir melepasinya tanpa melekat dan protein plasma kekal dalam bentuk tidak aktif.

Oleh itu pembekuan hanya berlaku di tempat darah bertemu tisu yang biasanya tidak disentuhnya, dan inilah sebabnya darah yang mengalir di dalam salur yang sihat kekal cair manakala darah yang keluar daripada luka memejal dalam beberapa minit.

Bahan masuk dan hasil

• Bahan masuk: platelet, serpihan sel yang dihasilkan dalam sum-sum tulang, yang melekat pada luka dan membebaskan bahan pembekuan.
• Bahan masuk: protrombin, protein plasma tidak aktif yang dihasilkan dalam hati dan beredar dalam darah.
• Bahan masuk: fibrinogen, protein plasma larut yang juga dihasilkan dalam hati.
• Bahan masuk: ion kalsium dan vitamin K, kedua-duanya diperlukan untuk menukarkan protrombin kepada trombin.
• Hasil: trombin, enzim aktif yang terbentuk daripada protrombin di tapak luka.
• Hasil: benang fibrin tidak larut, terbentuk daripada fibrinogen melalui tindakan trombin.
• Hasil: bekuan, iaitu jaringan fibrin yang memegang sel darah merah dan platelet yang terperangkap, yang mengering menjadi kerak.

Langkah-langkahnya

1. Salur darah rosak dan darah mula keluar; platelet dalam darah yang keluar itu bersentuh dengan tepi kasar luka.
2. Platelet menjadi melekit, berkelompok di tapak itu dan membebaskan bahan yang mencetuskan proses pembekuan. Palam platelet ini memperlahankan pendarahan serta-merta.
3. Bahan yang dibebaskan, bersama ion kalsium, menukarkan protein plasma tidak aktif protrombin kepada enzim aktif trombin.
4. Trombin bertindak sebagai mangkin ke atas protein larut fibrinogen, yang terlarut dalam plasma, menukarkannya kepada fibrin tidak larut.
5. Molekul fibrin bercantum hujung ke hujung menjadi benang panjang yang merentangi luka dan membentuk jaringan halus.
6. Sel darah merah dan platelet yang mengalir lalu terperangkap dalam jaringan itu, jadi bekuan membesar sehingga bukaan pada salur tertutup.
7. Bekuan mengecut dan mengering di permukaan kulit membentuk kerak, yang kekal di tempatnya sementara tisu baharu tumbuh di bawahnya dan membaiki kerosakan.

Mengapa ia penting dan bagaimana ia dikawal

Pembekuan darah menghentikan kehilangan darah yang berlebihan daripada luka dan, setelah kering, membentuk kerak yang melindungi luka semasa ia sembuh. Bekuan itu juga bertindak sebagai penghalang yang membantu mencegah patogen memasuki badan melalui kulit yang rosak.

Proses ini dikawal dengan mengekalkan protein utamanya dalam bentuk tidak aktif sehingga diperlukan. Protrombin dan fibrinogen bergerak dalam plasma dalam bentuk larut dan tidak aktif, dan hanya bahan yang dibebaskan oleh platelet di luka boleh memulakan penukaran protrombin kepada trombin.

Oleh sebab trombin ialah enzim, sedikit sahaja trombin mampu menukarkan fibrinogen dalam kuantiti yang besar, jadi tindak balas berlaku pantas setelah dicetuskan. Ion kalsium dan vitamin K kedua-duanya diperlukan untuk tindak balas ini, dan itulah sebabnya diet yang kekurangan vitamin K memperlahankan pembekuan.

Dua akibat timbul apabila kawalan gagal. Jika faktor pembekuan tiada atau rosak, seperti dalam keadaan warisan hemofilia, luka berdarah jauh lebih lama daripada biasa.

Jika bekuan terbentuk di dalam salur yang tidak rosak, ia boleh menyekat aliran darah; sekatan dalam arteri koronari ialah satu punca serangan jantung. Soalan peperiksaan menggunakan kedua-dua kes untuk menguji sama ada anda memahami bahawa pembekuan mesti berlaku dengan pantas di luka dan langsung tidak berlaku di dalam salur yang sihat.

Bagaimana ia diperiksa

Anda mungkin diminta menerangkan urutan daripada platelet kepada pembentukan fibrin, menerangkan sebab fibrinogen perlu ditukarkan kepada fibrin dan bukan membeku secara terus, atau menerangkan sebab pembekuan darah penting sebagai mekanisme pertahanan terhadap patogen.

Soalan berstruktur sering mengemukakan urutan pembekuan sebagai carta alir yang tidak lengkap dengan kotak untuk protrombin, trombin, fibrinogen dan fibrin, dan meminta anda mengisi nama yang tertinggal atau menyatakan anak panah yang mewakili tindak balas bermangkin enzim. Format kedua yang biasa memberikan kes ringkas: seseorang yang darahnya mengambil masa lama untuk membeku, atau yang dietnya kekurangan vitamin K, dan meminta anda mencadangkan sebab menggunakan langkah-langkah proses itu.

Soalan esei tentang mekanisme pertahanan badan mengharapkan pembekuan darah diberikan sebagai barisan pertahanan pertama, dihuraikan mengikut urutan dengan nama protein plasma yang betul, sebelum fagositosis dan penghasilan antibodi dibincangkan.

Salah faham biasa

Contoh soalan bergaya peperiksaan

Soalan. Rajah Y menunjukkan urutan peristiwa selepas seseorang terluka di jari. Peringkat 1: platelet berkumpul di luka.

Peringkat 2: bahan P ditukarkan kepada enzim Q. Peringkat 3: enzim Q menukarkan protein R kepada benang S.

(a) Namakan P, Q, R dan S. (b) Terangkan sebab R larut manakala S tidak larut, dan sebab perbezaan ini penting.

(c) Darah seorang pesakit membeku jauh lebih perlahan daripada biasa. Cadangkan satu sebab, dengan merujuk kepada urutan dalam rajah.

Jawapan model. (a) P ialah protrombin, Q ialah trombin, R ialah fibrinogen dan S ialah fibrin. (b) R, fibrinogen, ialah protein plasma larut, jadi ia kekal terlarut dan boleh beredar dalam darah tanpa menyekat salur.

Trombin menukarkannya kepada benang fibrin tidak larut, yang membentuk jaringan merentasi luka dan memerangkap sel darah merah untuk membentuk bekuan pejal. Jika fibrinogen tidak larut, ia akan membeku di dalam salur yang sihat; jika fibrin larut, ia tidak dapat menutup luka.

(c) Pesakit itu mungkin kekurangan vitamin K atau ion kalsium, kedua-duanya diperlukan untuk menukarkan protrombin kepada trombin, jadi kurang trombin terbentuk dan fibrin dihasilkan dengan perlahan. Sebagai alternatif, bilangan platelet yang rendah bermakna kurang bahan pembekuan dibebaskan di luka untuk memulakan urutan itu.

Sumber:SRC-DSKP-EN

Soalan lazim