Rangka dan sendi, struktur dan pergerakan

Rangka ialah kerangka dalaman tulang yang menyokong badan dan membolehkan pergerakan, berfungsi bersama otot, tendon dan ligamen pada setiap sendi.

Sendi ialah tempat dua atau lebih tulang bertemu, dan strukturnya menentukan sejauh mana dan ke arah mana tulang boleh bergerak. Soalan peperiksaan sering menggunakan siku atau lutut dan menguji sama ada anda dapat menerangkan pergerakan sebagai tindakan menarik otot merentasi sendi, jadi baik untuk mengetahui kedua-dua bahagian sendi dan cara sepasang otot berfungsi bersama.

Fungsi rangka

• Sokongan, mengekalkan badan tegak dan memberikannya bentuk
• Perlindungan, contohnya, tengkorak melindungi otak dan sangkar rusuk melindungi jantung dan paru-paru
• Pergerakan, tulang bertindak sebagai tuas, dengan otot yang melekat untuk membolehkan pergerakan
• Penghasilan sel darah, dijalankan oleh sumsum tulang di dalam tulang tertentu
• Simpanan mineral, tulang menyimpan mineral seperti kalsium dan fosforus

Bahagian dan fungsi

Cara struktur sepadan fungsi

Pergerakan pada sendi bergantung pada otot yang menarik tulang merentasinya, dan pada sendi yang dibentuk serta dilincirkan untuk pergerakan yang perlu dibenarkannya.

Oleh sebab skema pemarkahan memberi ganjaran untuk kaitan antara ciri dan peranannya, pelajari setiap bahagian dengan sebab ia berada di situ.

• Otot hanya boleh menarik dengan berkontraksi, jadi sendi digerakkan oleh pasangan antagonis, satu otot berkontraksi untuk menggerakkan tulang ke satu arah manakala yang lain mengendur, kemudian peranan bertukar.
• Sendi engsel mempunyai permukaan tulang rata dan silinder yang menghadkan pergerakan kepada satu satah, memberikan kestabilan untuk tindakan seperti berjalan.
• Sendi soket-dan-bola mempunyai kepala bulat dalam soket berbentuk cawan, membenarkan pergerakan ke hampir semua arah, seperti mengayunkan lengan.
• Rawan melitupi hujung tulang dan menyerap hentakan sambil mengurangkan geseran ketika tulang bergerak.
• Bendalir sinovium melincirkan sendi, dan ligamen menahan tulang bersama supaya sendi kekal stabil semasa pergerakan.

Proses berkaitan

Pergerakan dihasilkan oleh sistem otot yang bertindak pada rangka. Pada siku, bisep dan trisep membentuk pasangan antagonis: bisep berkontraksi dan menarik tulang lengan bawah melalui tendonnya untuk membengkokkan (lentur) lengan, manakala trisep mengendur; untuk meluruskan (lanjut) lengan, trisep berkontraksi dan bisep mengendur.

Tulang bertindak sebagai tuas, sendi sebagai fulkrum dan otot memberikan daya usaha, jadi pergerakan kecil otot menghasilkan pergerakan yang lebih besar pada tulang.

Pergerakan ini dikawal oleh sistem saraf: impuls saraf bergerak dari otak atau saraf tunjang di sepanjang neuron motor ke otot, memberitahunya bila untuk berkontraksi. Inilah sebabnya rangka dan sendi berkait rapat dengan topik koordinasi dan gerak balas, serta dengan neuron dan arka refleks, tempat otot yang sama bertindak sebagai efektor.

Kesilapan pelabelan biasa

Soalan contoh berserta jawapan

Soalan (gaya Kertas 2 Bahagian A): Rajah menunjukkan lengan manusia pada siku, dengan otot bisep dan trisep. (a) Namakan jenis sendi pada siku. [1 markah] (b) Huraikan bagaimana bisep dan trisep berfungsi bersama untuk membengkokkan lengan. [3 markah] (c) Nyatakan fungsi tendon. [1 markah] (d) Terangkan bagaimana rawan dan bendalir sinovium memudahkan pergerakan pada sendi. [2 markah]

Jawapan contoh: (a) Sendi engsel. (b) Bisep berkontraksi dan trisep mengendur; bisep menarik tulang lengan bawah jadi lengan membengkok (lentur) pada siku.

(c) Tendon melekatkan otot pada tulang dan menyalurkan daya kontraksi. (d) Rawan melitupi hujung tulang dan mengurangkan geseran serta menyerap hentakan, manakala bendalir sinovium melincirkan sendi, jadi tulang bergerak dengan lancar dengan geseran dan haus yang sedikit.

Nota pemarkahan: dalam bahagian (b) anda mesti menyatakan otot mana yang mengendur serta yang berkontraksi; menamakan otot yang berkontraksi sahaja hanya mendapat sebahagian markah.

Sumber:SRC-DSKP-EN

Soalan lazim