Struktur sel tumbuhan

Sel tumbuhan ialah unit asas tumbuhan. Struktur tambahannya membolehkan tumbuhan membuat makanan, tegak dan menyimpan sap sel.

Sel tumbuhan ialah sel eukariotik yang berkongsi organel terasnya dengan sel haiwan, nukleus, sitoplasma, membran plasma, mitokondria dan ribosom, tetapi ia juga mempunyai tiga ciri yang tiada pada sel haiwan: dinding sel selulosa, kloroplas dan satu vakuol kekal besar. Rajah peperiksaan biasanya dilukis daripada sel palisad atau sel daun, jadi tiga ciri tambahan inilah yang hampir selalu menjadi tumpuan soalan perbandingan.

Bahagian dan fungsi

Cara struktur sepadan fungsi

DSKP mengharapkan anda mengaitkan setiap struktur tambahan dengan tugas yang dilakukannya untuk keseluruhan tumbuhan, bukan sekadar menamakannya.

• Dinding sel selulosa, kuat tetapi telap sepenuhnya, ia menahan tekanan air yang masuk melalui osmosis, jadi sel menjadi segah dan menyokong tumbuhan tanpa menghalang pergerakan bahan.
• Kloroplas, padat dengan klorofil dan boleh bergerak dalam sel ke arah cahaya, ia menangkap tenaga cahaya yang diperlukan untuk fotosintesis; sel daun yang menghadap cahaya mempunyai paling banyak.
• Vakuol kekal besar, berisi sap sel, ia menekan sitoplasma pada dinding untuk mengekalkan sel segah, dan ia menyimpan gula, garam dan pigmen.
• Bentuk tetap seperti kotak, kerana dinding mengekalkan bentuk, sel tumbuhan tersusun rapi untuk membina tisu teguh seperti lapisan palisad daun.
• Mitokondria, membebaskan ATP yang diperlukan sel tumbuhan untuk pengangkutan aktif ion mineral ke dalam sel akar dan untuk proses lain yang menggunakan tenaga.

Proses berkaitan

Struktur tambahan sel tumbuhan setiap satunya memacu proses dari tempat lain dalam sukatan. Kloroplas menjalankan fotosintesis, menggunakan karbon dioksida dan air untuk membuat glukosa dalam cahaya.

Vakuol besar dan dinding sel bersama-sama ialah asas kesegahan: apabila air masuk ke sel melalui osmosis, vakuol mengembang dan menolak sitoplasma pada dinding, dan tekanan segah ini mengekalkan tisu lembut seperti daun dan batang muda tegak dan teguh.

Oleh sebab dinding sel kuat, sel tumbuhan yang diletakkan dalam air suling menjadi segah dan bukan pecah, tidak seperti sel haiwan. Dalam larutan pekat, air keluar dari sel, vakuol mengecut dan sel menjadi lembik; jika ini berterusan, membran menarik diri daripada dinding (plasmolisis).

Mitokondria membekalkan ATP untuk respirasi aerobik dan pengangkutan aktif, dan sintesis protein berjalan dari nukleus ke ribosom seperti dalam sel haiwan.

Kesilapan pelabelan biasa

Soalan contoh berserta jawapan

Soalan (gaya Kertas 2 Bahagian A): Rajah X menunjukkan sel palisad daripada daun. Struktur K membentuk sempadan luar dan mengekalkan bentuk sel; struktur L ialah jasad bujur berwarna hijau; struktur M ialah ruang besar yang memenuhi kebanyakan sel.

(a) Namakan K, L dan M. [3 markah] (b) Terangkan bagaimana struktur L sesuai dengan fungsinya. [2 markah] (c) Sel itu diletakkan dalam air suling tetapi tidak pecah. Terangkan mengapa. [2 markah]

Jawapan contoh: (a) K ialah dinding sel; L ialah kloroplas; M ialah vakuol. (b) Kloroplas mengandungi klorofil, yang menyerap tenaga cahaya untuk fotosintesis, dan ia boleh bergerak dalam sel ke arah cahaya.

(c) Air masuk ke sel melalui osmosis dan sel menjadi segah, tetapi dinding sel selulosa kuat dan menahan tekanan, yang menghalang sel daripada pecah.

Nota pemarkahan: dalam bahagian (c), markah untuk tidak pecah mesti mengiktiraf dinding sel kuat menahan tekanan, bukan sekadar air masuk.

Sumber:SRC-DSKP-EN

Soalan lazim