Struktur sel haiwan

Sel haiwan ialah unit asas haiwan. Mengetahui setiap organel dan tugasnya ialah asas untuk biologi sel, pengangkutan dan respirasi.

Di bawah mikroskop cahaya, anda boleh melihat nukleus, sitoplasma dan membran plasma sel pipi. Organel yang lebih kecil, mitokondria, ribosom, retikulum endoplasma, jasad Golgi dan lisosom, hanya kelihatan di bawah mikroskop elektron, sebab itulah rajah sel haiwan dalam peperiksaan biasanya dilukis daripada mikrograf elektron.

Sel haiwan ialah sel eukariotik: DNAnya terkurung dalam nukleus dan organelnya bermembran, yang membezakannya daripada bakterium.

Bahagian dan fungsi

Cara struktur sepadan fungsi

Sel haiwan tiada dinding sel, jadi sempadan luarnya ialah membran plasma yang fleksibel. Ia tiada kloroplas kerana haiwan tidak berfotosintesis, dan mana-mana vakuol adalah kecil dan sementara.

Setiap organel juga berbentuk mengikut tugasnya, dan DSKP mengharapkan anda mengaitkan bentuk dengan fungsi.

• Mitokondrion, membran dalamnya berlipat membentuk krista, memberi luas permukaan besar untuk enzim respirasi aerobik; sel yang memerlukan banyak tenaga, seperti sel otot dan sel sperma, mengandungi lebih banyak mitokondria.
• Nukleus, membran nukleus mempunyai liang yang membenarkan RNA pembawa keluar ke ribosom sambil mengekalkan kromosom di dalamnya.
• Retikulum endoplasma kasar, membrannya yang berlipat luas membawa ribosom dan membentuk saluran yang mengangkut protein yang baru dibuat; sel yang merembeskan enzim atau hormon mempunyai banyak organel ini.
• Jasad Golgi, pundi leper bertindannya memutik vesikel, jadi ia menonjol dalam sel perembesan seperti sel pankreas.
• Membran plasma, dwilapisan fosfolipid dengan protein terbenam adalah fleksibel dan separa telap, membolehkan sel berubah bentuk (seperti sel darah putih semasa memakan bakteria) dan mengawal pertukaran melalui resapan, osmosis dan pengangkutan aktif.
• Lisosom, enzimnya dikurung dalam membran supaya tidak mencernakan sel itu sendiri.

Proses berkaitan

Setiap organel dalam jadual ialah tapak sesuatu proses yang anda temui di tempat lain dalam sukatan. Respirasi aerobik berlaku dalam mitokondria, tempat glukosa dan oksigen digunakan untuk menghasilkan ATP.

Sintesis protein bermula di nukleus (tempat gen ditranskripsi) ke ribosom (tempat protein dipasang), kemudian melalui retikulum endoplasma kasar dan jasad Golgi untuk pengangkutan dan pembungkusan sebelum dirembeskan.

Membran plasma ialah tapak pengangkutan pasif (resapan dan osmosis) serta pengangkutan aktif. Oleh sebab sel haiwan tiada dinding sel, tindak balasnya terhadap osmosis berbeza daripada sel tumbuhan: dalam larutan hipotonik, air masuk, sel mengembang dan mungkin pecah (hemolisis), manakala dalam larutan hipertonik, air keluar dan sel mengecut (krenasi).

Nukleus ialah tempat mitosis bermula, dengan sentriol mengatur gelendong yang memisahkan kromosom.

Kesilapan pelabelan biasa

Soalan contoh berserta jawapan

Soalan (gaya Kertas 2 Bahagian A): Rajah Y menunjukkan sel haiwan di bawah mikroskop elektron. Struktur P mempunyai membran berganda dengan membran dalam yang berlipat.

Struktur Q ialah timbunan pundi leper dengan vesikel kecil di sekelilingnya. (a) Namakan P dan Q. [2 markah] (b) Nyatakan fungsi P dan terangkan bagaimana strukturnya sesuai dengan fungsi itu. [3 markah] (c) Sel sperma mengandungi jauh lebih banyak struktur P berbanding sel kulit.

Terangkan mengapa. [2 markah]

Jawapan contoh: (a) P ialah mitokondrion; Q ialah jasad Golgi. (b) P ialah tapak respirasi aerobik, yang membebaskan tenaga dalam bentuk ATP.

Membran dalamnya berlipat membentuk krista, yang meningkatkan luas permukaan untuk enzim yang terlibat dalam respirasi. (c) Sel sperma perlu berenang menggunakan ekornya, yang memerlukan tenaga yang banyak; lebih banyak mitokondria menghasilkan lebih banyak ATP untuk pergerakan ini.

Nota pemarkahan: dalam bahagian (b), markah untuk "sesuai dengan fungsi" memerlukan frasa meningkatkan luas permukaan. Menyebut krista sahaja mendapat markah struktur tetapi bukan markah penerangan.

Sumber:SRC-DSKP-EN

Soalan lazim