Keimunan dalam Manusia

Memahami urutan ini membantu anda menjawab soalan yang meminta penjelasan mengikut turutan, bukan sekadar penyenaraian fakta berasingan.

Anda juga akan mempelajari cara vaksinasi melatih sistem imun supaya bertindak balas dengan pantas terhadap patogen yang belum pernah dijumpai secara sebenar, dengan memasukkan antigen dilemahkan atau mati yang mencetuskan penghasilan antibodi dan sel memori tanpa menyebabkan penyakit itu sendiri. Ini berkait langsung dengan sebab sesetengah penyakit boleh dicegah manakala yang lain, setelah dijangkiti, tetap meninggalkan perlindungan berpanjangan pada badan.

Ini juga menjelaskan sebab kanak-kanak diberi beberapa dos vaksin mengikut jadual imunisasi, bagi memastikan sel memori terbentuk dengan kukuh.

Piawaian kandungan terakhir merangkumi isu kesihatan yang timbul apabila sistem imun tidak berfungsi dengan betul: alahan, apabila ia bertindak balas berlebihan terhadap bahan tidak berbahaya; penyakit autoimun, apabila ia menyerang tisu badan sendiri; imunodefisiensi, apabila satu barisan pertahanan seperti bilangan limfosit T dilemahkan, seperti dalam jangkitan HIV; dan penolakan organ yang dipindahkan, apabila tisu penderma dikenali sebagai asing. Setiap isu ini menunjukkan cara berbeza sistem imun boleh tersasar daripada fungsi normalnya, sama ada bertindak berlebihan, tersalah sasar, terlalu lemah, atau menyerang tisu asing yang sepatutnya diterima.

Soalan peperiksaan sering meminta anda membandingkan istilah yang kedengaran serupa, seperti antigen berbanding antibodi, atau keimunan aktif berbanding pasif, dan mengaplikasikan tiga barisan pertahanan pada senario tidak biasa dan bukan sekadar menyenaraikannya. Membina urutan minda yang jelas, penghalang, kemudian fagosit, kemudian limfosit dan antibodi, memudahkan soalan berstruktur mahupun esei dijawab dengan tepat.

Latihan menjawab soalan berbentuk situasi, bukan sekadar hafalan definisi, akan meningkatkan keyakinan anda dalam bahagian ini.

Standard kandungan dalam bab ini

1. 11.1 Pertahanan Badan Terhadap Patogen
2. 11.2 Tindakan Antibodi
3. 11.3 Jenis Imuniti: Aktif dan Pasif
4. 11.4 Health Issues Related to Immunity

Konsep utama

Pertahanan badan

Barisan pertama pertahanan, kulit, mukus dalam saluran pernafasan, dan asid perut, membentuk penghalang fizikal dan kimia yang menyekat kebanyakan patogen daripada memasuki badan. Barisan kedua tidak spesifik: fagosit menelan dan mencerna mana-mana patogen yang terlepas daripada penghalang itu. Barisan ketiga spesifik: limfosit mengenali antigen tertentu dan menghasilkan antibodi yang sepadan.

Antibodi

Antibodi ialah protein berbentuk Y yang dihasilkan oleh limfosit. Setiap jenis mempunyai tapak pengikatan yang berbentuk sepadan dengan satu antigen tertentu, seperti anak kunci yang sepadan dengan satu mangga, jadi badan membina antibodi berbeza untuk setiap antigen patogen yang pernah dihadapinya. Kekhususan ini menjelaskan sebab antibodi yang dihasilkan terhadap satu patogen biasanya tidak memberi perlindungan terhadap patogen lain yang tidak berkaitan.

Tindakan antibodi

Antibodi bertindak dalam tiga cara: ia mengaglutinat patogen dengan menggumpalkannya supaya fagosit dapat menelan banyak sekali gus, ia meneutralkan toksin yang dibebaskan patogen, dan ia melapisi patogen supaya fagosit mengenali dan memusnahkannya dengan lebih cepat. Tindakan gabungan ini membersihkan jangkitan sambil menghadkan kerosakan yang boleh dilakukan patogen terlebih dahulu.

Keimunan aktif

Keimunan aktif terbentuk apabila limfosit badan sendiri menghasilkan antibodi, sama ada selepas melawan jangkitan sebenar atau selepas vaksinasi dengan antigen dilemahkan. Oleh sebab sel memori terbentuk dalam proses ini, perlindungan ini mengambil masa untuk terbina tetapi kemudian bertahan bertahun-tahun, kadangkala seumur hidup.

Keimunan pasif

Keimunan pasif berlaku apabila antibodi siap sedia daripada sumber lain memasuki badan, seperti yang diterima bayi daripada ibunya melalui plasenta atau susu ibu, atau antibodi diberikan melalui suntikan selepas terdedah kepada patogen berbahaya. Oleh sebab tiada sel memori dihasilkan, perlindungan ini segera tetapi pudar dalam beberapa minggu atau bulan.

Vaksinasi

Vaksinasi memasukkan bentuk patogen yang dilemahkan, mati atau sebahagian, antigen, ke dalam badan tanpa menyebabkan penyakit itu sendiri. Limfosit bertindak balas dengan menghasilkan antibodi dan, yang penting, sel memori, supaya jangkitan sebenar kemudian mencetuskan tindak balas antibodi yang jauh lebih pantas dan kuat berbanding pendedahan pertama.

Alahan

Alahan ialah tindak balas imun yang berlebihan terhadap bahan yang biasanya tidak berbahaya dipanggil alergen, seperti debunga, hama debu atau makanan tertentu. Sistem imun menganggap alergen itu berbahaya dan membebaskan bahan kimia yang menyebabkan gejala seperti bersin, ruam atau bengkak; tindak balas teruk, anafilaksis, memerlukan rawatan segera.

Penyakit autoimun

Penyakit autoimun berlaku apabila sistem imun gagal membezakan sel badan sendiri daripada antigen asing dan menyerang tisu sihat seolah-olah ia patogen. Tisu yang disasarkan menentukan gejalanya, contohnya kerosakan sendi apabila serangan tertumpu pada lapisan sendi. Contoh biasa yang dipelajari pada peringkat ini termasuk serangan sistem imun terhadap pankreas atau sendi, sebabnya keadaan sedemikian biasanya memerlukan pengurusan perubatan berpanjangan dan bukan satu rawatan tunggal.

Imunodefisiensi

Imunodefisiensi ialah bahagian sistem imun yang dilemahkan atau hilang, menyebabkan seseorang kurang mampu melawan jangkitan yang biasanya cepat dibersihkan oleh badan sihat. HIV ialah punca terkenal: virus ini menjangkiti dan memusnahkan limfosit T, jadi sistem imun secara beransur-ansur hilang keupayaan menyelaraskan pertahanan. Imunodefisiensi juga boleh wujud sejak lahir sebagai keadaan genetik, bukan sahaja diperoleh kemudian melalui jangkitan.

Penolakan pemindahan organ

Organ yang dipindahkan membawa antigen berbeza daripada antigen penerima, jadi sistem imun penerima mungkin mengenali graf itu sebagai asing lalu menyerangnya. Risiko penolakan ini dikurangkan, walaupun tidak dihapuskan sepenuhnya, dengan memadankan jenis tisu penderma dan penerima secara rapat serta memberikan ubat imunosupresan. Inilah juga sebabnya organ daripada saudara terdekat, yang lebih berkemungkinan berkongsi antigen tisu serupa, selalunya lebih sepadan berbanding organ daripada penderma tidak berkaitan.

Bagaimana bab ini diperiksa

Biologi SPM ditaksir dalam tiga kertas. Kertas 1 mempunyai 40 soalan objektif (40 markah) dalam 1 jam 15 minit; Kertas 2 membawa 100 markah merentasi Bahagian A, B dan C dalam 2 jam 30 minit; Kertas 3 ialah amali yang menguji kemahiran proses sains. Kandungan bab ini boleh muncul dalam mana-mana, jadi kelas melatih ingatan untuk Kertas 1 dan jawapan berstruktur untuk Kertas 2.

Sudut peperiksaan biasa

• Membandingkan keimunan aktif dan pasif dalam jadual, termasuk kepantasan bertindak dan tempoh perlindungan.
• Menerangkan cara vaksin memberi perlindungan jangka panjang dengan mencetuskan pembentukan sel memori.
• Menghuraikan tiga barisan pertahanan mengikut susunan patogen akan menemuinya.
• Menerangkan cara alahan, penyakit autoimun dan imunodefisiensi masing-masing timbul daripada kecacatan berbeza dalam tindak balas imun.
• Menghuraikan sebab organ yang dipindahkan boleh ditolak dan cara risiko itu dikurangkan.
• Mengaitkan jangkitan HIV dengan penurunan bilangan limfosit T dan peningkatan risiko jangkitan lain.

Kesilapan biasa

Belajar bab ini

Proses dalam bab ini

• Fagositosis
• Tindak balas imun

Istilah utama

AntigenAntibodiKeimunanVaksinPatogen

Soalan lazim

Sumber:SRC-DSKP-EN, SRC-FORMAT