Berkomunikasi dalam Biologi

Kemahiran proses sains dan manipulatif

Standard kandungan 1.3 merangkumi kemahiran yang digunakan untuk menjalankan penyiasatan saintifik. Kemahiran proses sains termasuk memerhati, mengelas, mengukur dan menggunakan nombor, membuat inferens, meramal, berkomunikasi, serta menggunakan perhubungan ruang-masa.

Kemahiran manipulatif ialah kemahiran praktikal mengendalikan radas dan spesimen dengan betul, membuat pengukuran yang tepat, serta menjalankan sesuatu teknik dengan selamat dan mengikut urutan yang betul.

Pemboleh ubah dan hipotesis

• Pemboleh ubah dimanipulasikan, faktor yang sengaja diubah dalam penyiasatan.
• Pemboleh ubah bergerak balas, faktor yang diukur atau diperhatikan, yang berubah akibat pemboleh ubah dimanipulasikan.
• Pemboleh ubah dimalarkan, semua faktor lain yang perlu dikekalkan sama supaya perbandingan itu adil.
• Hipotesis, pernyataan yang meramalkan hubungan antara pemboleh ubah dimanipulasikan dan bergerak balas, ditulis supaya boleh diuji melalui eksperimen.

Merancang dan melaporkan penyiasatan

Penyiasatan penuh biasanya dilaporkan dengan bahagian berikut: tujuan (soalan yang disiasat), pemboleh ubah (dimanipulasikan, bergerak balas, dimalarkan), hipotesis, senarai radas dan bahan, prosedur langkah demi langkah, keputusan dalam bentuk jadual, dan kesimpulan yang menyatakan sama ada keputusan menyokong hipotesis. Data biasanya dipersembahkan sebagai jadual keputusan dan, jika sesuai, graf garis dengan pemboleh ubah dimanipulasikan pada paksi-x dan pemboleh ubah bergerak balas pada paksi-y.

Bagaimana ia diperiksa

Soalan peperiksaan menerangkan satu senario eksperimen dan meminta anda mengenal pasti pemboleh ubah dimanipulasikan, bergerak balas dan dimalarkan, menyatakan hipotesis yang sesuai, atau melengkapkan jadual keputusan atau graf. Anda juga mungkin diminta menyatakan satu langkah berjaga-jaga yang diperlukan supaya penyiasatan itu sah, seperti mengulang bacaan atau mengawal pemboleh ubah yang tidak disebut.

Mempersembahkan data dalam jadual dan graf

Keputusan direkodkan dalam jadual dengan pemboleh ubah dimanipulasi pada lajur pertama dan pemboleh ubah bergerak balas di sebelahnya; setiap tajuk lajur menamakan kuantiti dan unitnya, contohnya 'Suhu (°C)'. Bacaan yang diambil lebih daripada sekali dipuratakan, dan jadual dilukis dengan pembaris supaya setiap nilai berada dalam petaknya sendiri.

Data berangka selanjar kemudian diplot sebagai graf garis, dengan pemboleh ubah dimanipulasi pada paksi-x dan pemboleh ubah bergerak balas pada paksi-y. Paksi dilabel dengan kuantiti dan unit, skala yang munasabah dipilih supaya titik memenuhi sebahagian besar grid, dan titik diplot dengan tepat serta disambung dengan lengkung licin atau garis lurus penyuaian terbaik.

Data tak selanjar atau berkategori ditunjukkan sebagai carta bar sebaliknya.

Istilah utama

• Hipotesis, pernyataan yang boleh diuji, meramalkan bagaimana pemboleh ubah bergerak balas berubah dengan pemboleh ubah dimanipulasi.
• Pemboleh ubah dimanipulasi, satu faktor yang sengaja diubah oleh penyiasat.
• Pemboleh ubah bergerak balas, faktor yang diukur atau diperhati akibat perubahan itu.
• Pemboleh ubah dimalarkan, faktor yang ditetapkan supaya ujian kekal adil.
• Inferens, penerangan awal yang dibuat daripada pemerhatian, yang boleh diuji kemudian.

Soalan contoh berformat peperiksaan

Soalan. Seorang pelajar menyiasat bagaimana suhu tangas air mempengaruhi masa yang diambil untuk enzim amilase mencernakan kanji sepenuhnya. Dia menguji tindak balas itu pada lima suhu dan menggunakan larutan iodin untuk mengesan saat tiada lagi kanji tinggal.

(a) Nyatakan pemboleh ubah dimanipulasi dan pemboleh ubah bergerak balas. (b) Nyatakan dua pemboleh ubah yang mesti dimalarkan supaya ujian itu adil.

(c) Tuliskan hipotesis yang sesuai untuk penyiasatan ini. (d) Cadangkan satu cara dia boleh menjadikan keputusannya lebih boleh dipercayai.

Jawapan model. (a) Pemboleh ubah dimanipulasi ialah suhu tangas air; pemboleh ubah bergerak balas ialah masa yang diambil untuk kanji dicernakan sepenuhnya. (b) Mana-mana dua pemboleh ubah dimalarkan, contohnya kepekatan amilase, isi padu larutan kanji, dan pH campuran.

(c) Hipotesis yang sesuai: semakin tinggi suhu, semakin singkat masa untuk mencernakan kanji, sehingga suhu optimum. (d) Ulang eksperimen pada setiap suhu dan hitung purata (min) masa, supaya bacaan tersasar dapat dikenal pasti dan diabaikan.

Soalan latihan

Seorang pelajar meletakkan sekeping rumpair dalam larutan natrium hidrogenkarbonat dan mengira bilangan gelembung gas yang dibebaskan dalam satu minit pada jarak berbeza dari lampu. (a) Kenal pasti pemboleh ubah dimanipulasi dan bergerak balas.

(b) Nyatakan satu pemboleh ubah yang mesti dimalarkan.

Petua peperiksaan

Sumber:SRC-DSKP-EN

Soalan lazim

Lagi untuk Pengenalan kepada Biologi dan Peraturan Makmal