Melukis Graf

Tujuan kemahiran ini

Melukis graf ialah kemahiran proses sains teras yang dinilai dalam Kertas 3 dan dalam soalan bertindak balas data Kertas 2. Anda diberi jadual keputusan dan diminta memaparkannya sebagai graf, kemudian membaca nilai, memerihalkan trend, atau mengira kadar.

Markah diberikan untuk paksi, skala, plot yang tepat, dan garis lurus terbaik yang betul, jadi kemahiran ini berbaloi dilatih sehingga menjadi lancar.

Dalam biologi, pemboleh ubah dimanipulasikan diletakkan pada paksi-x mendatar dan pemboleh ubah bergerak balas pada paksi-y menegak, jadi membaca graf dengan betul juga bergantung pada mengenal pasti kedua-dua pemboleh ubah ini dahulu.

Radas untuk kerja graf

• Kertas graf berpetak 1 mm
• Pensel yang tajam
• Pembaris lut sinar
• Pemadam
• Jadual keputusan yang lengkap

Memilih jenis graf yang betul

• Graf garis, digunakan apabila pemboleh ubah dimanipulasikan berterusan (berangka), seperti masa, suhu, atau kepekatan, membolehkan nilai antara titik diplot dianggarkan.
• Carta bar, digunakan apabila pemboleh ubah dimanipulasikan diskret atau berkategori, seperti jenis daun, kumpulan darah, atau spesies, di mana nilai antara kategori tiada makna.

Menyediakan paksi

• Pemboleh ubah dimanipulasikan sentiasa diplot pada paksi-x mendatar, dan pemboleh ubah bergerak balas pada paksi-y menegak.
• Setiap paksi mesti dilabel dengan nama pemboleh ubah dan unitnya dalam kurungan, seperti 'Masa (min)'.
• Pilih skala yang menggunakan sekurang-kurangnya separuh kertas graf tersedia dalam kedua-dua arah, dengan sela sekata dan mudah dibaca.
• Jika sesuai, skala patut bermula daripada sifar, atau pemutusan pada paksi patut ditunjukkan jelas jika tidak.

Memplot dan melukis garis

1. Plot setiap titik data dengan tepat menggunakan tanda silang atau titik kecil kemas pada koordinat betul.
2. Untuk graf garis, lukis satu lengkung atau garis lurus terbaik licin yang melalui atau hampir dengan sebanyak mungkin titik, jangan sambungkan titik secara titik-ke-titik.
3. Berikan graf tajuk sesuai menyatakan apa yang ditunjukkan.
4. Untuk membaca nilai daripada graf, lukis garis putus-putus pudar daripada paksi ke lengkung, dan melintasi ke paksi lain, pada titik yang diperlukan.

Contoh berkerja dengan jadual data

Andaikan satu penyiasatan mengukur isi padu oksigen yang dibebaskan oleh rumpair pada keamatan cahaya berbeza. Keputusannya ditunjukkan di bawah.

Untuk memplotnya, letakkan keamatan cahaya pada paksi-x dan isi padu oksigen pada paksi-y, pilih skala yang memenuhi kertas, plot setiap titik, dan lukis lengkung lurus terbaik yang licin.

Membaca graf, isi padu meningkat curam pada mulanya kemudian mendatar, yang memberitahu anda bahawa pada keamatan cahaya tinggi, faktor lain seperti kepekatan karbon dioksida atau suhu telah menjadi faktor pengehad. Untuk mencari kadar pada keamatan yang dipilih, baca isi padu di situ dan bahagikannya dengan masa.

Membaca nilai dan mengira kadar

• Interpolasi: membaca nilai yang terletak antara titik yang diplot, dengan melukis garis putus-putus daripada paksi ke garis lurus terbaik.
• Ekstrapolasi: memanjangkan garis melebihi julat yang diplot untuk menganggar nilai, yang patut dilakukan dengan berhati-hati kerana trend mungkin tidak berterusan.
• Kadar: perubahan pemboleh ubah bergerak balas dibahagi masa yang diambil, dibaca daripada graf sebagai kecerunan bahagian lurus.
• Kecerunan: pilih dua titik yang berjauhan pada bahagian lurus garis, kemudian bahagikan perubahan y dengan perubahan x, memberikan kadar dengan unit yang betul.

Kesilapan biasa

Soalan gaya Kertas 3

Soalan 1 (memilih dan menyediakan). Seorang pelajar mengukur bilangan gelembung udara yang dibebaskan oleh rumpair setiap minit pada lima suhu. Nyatakan jenis graf yang patut dilukis dan cara paksi patut dilabel.

Jawapan model. Graf garis patut dilukis kerana suhu ialah pemboleh ubah berterusan. Paksi-x dilabel 'Suhu (°C)', pemboleh ubah dimanipulasikan, dan paksi-y dilabel 'Bilangan gelembung seminit', pemboleh ubah bergerak balas, masing-masing dengan skala sekata yang sesuai.

Soalan 2 (peraturan memplot). Nyatakan tiga perkara yang diperiksa oleh pemeriksa semasa menanda graf yang diplot.

Jawapan model. Pemeriksa mencari skala yang memenuhi sekurang-kurangnya separuh grid dengan sela sekata, titik yang diplot dengan tepat menggunakan tanda silang atau titik kecil, dan satu garis atau lengkung lurus terbaik yang licin dan bukan sambungan titik-ke-titik; paksi mesti dilabel dengan unit dan graf diberi tajuk.

Soalan 3 (membaca dan inferens). Daripada satu graf, bilangan gelembung meningkat dari 10 °C ke 35 °C kemudian menurun mendadak. Nyatakan apa yang ditunjukkan graf dan berikan inferensnya.

Jawapan model. Graf menunjukkan kadar meningkat dengan suhu sehingga kira-kira 35 °C, iaitu suhu optimum, kemudian menurun. Inferensnya ialah proses itu dikawal enzim: suhu lebih tinggi meningkatkan kadar sehingga enzim mula ternyahasli melebihi suhu optimum, jadi kadar menurun.

Sumber:SRC-DSKP-EN

Soalan lazim