Pemboleh ubah bergerak balas

Dalam silibus dan peperiksaan

Pemboleh ubah bergerak balas ialah perkara yang sebenarnya diukur atau dikira oleh pengkaji sebagai hasil sesuatu kajian, dan menyatakannya dengan tepat berserta unit yang betul dinilai secara berasingan daripada menyatakan pemboleh ubah dimanipulasi dalam soalan berstruktur Kertas 2 dan amali Kertas 3. Jawapan yang diterima biasanya menamakan kuantiti yang boleh diukur, seperti 'masa yang diambil untuk campuran bertukar daripada biru-hitam kepada tidak berwarna' atau 'bilangan buih yang dibebaskan setiap minit', dan bukan hasil yang kabur seperti 'tindak balas'. Kesilapan yang kerap berlaku ialah menerangkan pemboleh ubah bergerak balas sebagai fenomena umum (contohnya menulis 'fotosintesis' dan bukan 'kadar fotosintesis, diukur sebagai isi padu gas oksigen yang dikumpul dalam masa tertentu') tanpa menyatakan cara ia diukur, dan ini menghilangkan markah kerana pemeriksa tidak dapat menentukan bagaimana keputusan sebenarnya direkodkan pada jadual atau graf. Sesetengah calon turut menukar ganti pemboleh ubah bergerak balas dengan pemboleh ubah dimanipulasi, terutamanya dalam eksperimen di mana punca bukan bersifat fizikal secara jelas, seperti mengkaji kesan suhu terhadap aktiviti enzim: di sini pemboleh ubah bergerak balas ialah kadar tindak balas enzim-substrat, bukan suhu itu sendiri. Pada graf, pemboleh ubah bergerak balas sentiasa diplot pada paksi-y, berbanding pemboleh ubah dimanipulasi pada paksi-x. Calon yang bermasalah mengenal pasti pemboleh ubah bergerak balas dalam konteks yang tidak biasa biasanya dibantu dengan bertanya dahulu apa yang sebenarnya direkodkan oleh pengkaji dalam jadual keputusan, kerana tajuk lajur itu hampir selalu menamakan pemboleh ubah bergerak balas secara terus. Calon disarankan menyemak semula jadual keputusan sebelum menjawab, kerana tajuk lajur kedua dalam kebanyakan jadual amali SPM secara langsung menunjukkan pemboleh ubah bergerak balas yang dikehendaki.

Contoh

Semasa menguji kesan keamatan cahaya terhadap kadar fotosintesis, bilangan buih oksigen yang dihasilkan oleh Hydrilla setiap minit ialah pemboleh ubah bergerak balas, direkodkan bagi setiap keamatan cahaya yang diuji.

Istilah berkaitan

Pemboleh ubah dimanipulasiPemboleh ubah dimalarkanInferens

Sumber:SRC-DSKP-EN