Mikroorganisma dan Virus

Kumpulan utama mikroorganisma

• Bakteria, organisma bersel tunggal tanpa nukleus sebenar, terdapat hampir di mana-mana.
• Fungi, organisma seperti kulapuk dan yis yang menyerap nutrien daripada bahan organik.
• Protozoa, organisma bersel tunggal dengan nukleus sebenar, seperti Amoeba dan Plasmodium.
• Alga, kebanyakannya organisma akuatik yang menjalankan fotosintesis, daripada bersel tunggal hingga rumpai laut.

Peranan berfaedah dan berbahaya

Banyak mikroorganisma berfaedah. Bakteria dan fungi pengurai memecahkan organisma mati dan bahan buangan, mengitar semula nutrien kembali ke ekosistem.

Yis digunakan dalam pembakaran roti dan penapaian, manakala sesetengah bakteria dan fungi digunakan untuk menghasilkan antibiotik dan makanan tapai seperti tempe dan kicap.

Mikroorganisma lain berbahaya. Bakteria, fungi dan protozoa patogenik boleh menyebabkan penyakit pada manusia, haiwan dan tumbuhan, contohnya Salmonella (keracunan makanan), fungi kurap, dan Plasmodium (malaria).

Virus: bukan sepenuhnya sel

Virus ialah zarah yang sangat kecil, bukan sel, terdiri daripada bahan genetik (DNA atau RNA) diselaputi lapisan protein dipanggil kapsid. Berbeza daripada bakteria, fungi dan protozoa, virus tiada sitoplasma, organel, atau membran sel, dan ia tidak dapat menjalankan sebarang proses hidup dengan sendiri.

Virus hanya boleh membiak dengan menjangkiti sel perumah hidup dan menggunakan jentera sel perumah untuk membuat salinan dirinya. Kebergantungan kepada perumah inilah sebabnya virus biasanya dianggap berada di sempadan antara hidupan dan bukan hidupan, dan mengapa penyakit virus seperti influenza, denggi dan cacar air tidak boleh dirawat dengan antibiotik, yang hanya bertindak ke atas bakteria.

Bagaimana ia diperiksa

Soalan SPM biasanya meminta anda mengelaskan organisma yang diterangkan sebagai bakteria, fungi, protozoa, alga atau virus, memberikan contoh mikroorganisma berfaedah dan berbahaya, atau menerangkan mengapa virus tidak dianggap sel yang lengkap.

Membandingkan bakteria dan virus

Salah faham biasa

Soalan contoh berformat peperiksaan

Soalan. Organisma X diterangkan seperti berikut: ia terdiri hanya daripada bahan genetik diselaputi lapisan protein, ia tiada sitoplasma atau organel, dan ia hanya boleh bertambah bilangan selepas memasuki sel hidup. (a) Kenal pasti kumpulan organisma X.

(b) Berikan satu sebab bagi jawapan anda. (c) Terangkan mengapa antibiotik tidak akan menjadi rawatan berkesan bagi jangkitan yang disebabkan oleh organisma X.

Jawapan model. (a) Organisma X ialah virus. (b) Ia tiada sitoplasma, organel atau membran sel, jadi ia bukan sel yang lengkap, dan ia hanya boleh membiak di dalam sel perumah hidup.

(c) Antibiotik bertindak dengan mengganggu proses hidup sel bakteria, seperti pembentukan dinding sel; kerana virus tiada struktur sel atau proses hidupnya sendiri untuk disasarkan antibiotik, antibiotik tidak dapat memusnahkannya.

Soalan latihan

Seorang pelajar memerhatikan organisma bersel tunggal di bawah mikroskop. Ia mempunyai nukleus yang jelas, bergerak menggunakan lanjutan sitoplasmanya, dan menelan zarah makanan lebih kecil secara terus.

Kenal pasti kumpulan yang paling mungkin bagi organisma ini, dan wajarkan jawapan anda.

Petua peperiksaan

Istilah penting

• Patogen, mikroorganisma yang menyebabkan penyakit pada perumahnya.
• Pengurai, bakteria atau fungi yang memecahkan bahan mati dan mengitar semula nutrien.
• Penapaian, pemecahan gula secara anaerob oleh mikroorganisma seperti yis, digunakan dalam pembakaran roti dan penapaian minuman.
• Pengelasan, penyusunan organisma, termasuk mikroorganisma, ke dalam kumpulan berdasarkan ciri sepunya.

Sumber:SRC-DSKP-EN

Soalan lazim

Lagi untuk Biodiversiti