Mengenal Pasti Pemboleh Ubah

Tiga jenis pemboleh ubah

• Pemboleh ubah dimanipulasikan, faktor yang sengaja diubah oleh penjalan eksperimen merentasi percubaan atau susunan berbeza.
• Pemboleh ubah bergerak balas, faktor yang diukur atau diperhatikan sebagai keputusan, yang mungkin berubah disebabkan pemboleh ubah dimanipulasikan.
• Pemboleh ubah dimalarkan, semua faktor lain yang boleh menjejaskan keputusan tetapi dikekalkan sama sepanjang eksperimen, supaya sebarang perubahan pemboleh ubah bergerak balas boleh dikaitkan hanya dengan pemboleh ubah dimanipulasikan.

Cara mengenal pasti setiap pemboleh ubah dalam soalan

• Cari apa yang ditetapkan penjalan eksperimen kepada nilai berbeza dengan sengaja, seperti suhu, kepekatan, atau keamatan cahaya berbeza, ini pemboleh ubah dimanipulasikan.
• Cari apa yang dicatat atau diukur sebagai keputusan, seperti kadar tindak balas, ketinggian tumbuhan, atau bilangan buih terhasil, ini pemboleh ubah bergerak balas.
• Senaraikan faktor yang perlu dikekalkan sama merentasi setiap susunan yang dibandingkan, seperti isi padu larutan, spesies organisma, atau masa dibenarkan, ini pemboleh ubah dimalarkan.

Contoh berkerja

Seorang pelajar mengkaji kesan suhu terhadap kadar fotosintesis dalam Hydrilla, mengukur bilangan buih oksigen terhasil seminit pada 20°C, 30°C, dan 40°C, sambil mengekalkan keamatan cahaya dan kepekatan larutan natrium hidrogen karbonat malar.

Pemboleh ubah dimanipulasikan: suhu.

Pemboleh ubah bergerak balas: kadar fotosintesis, diukur sebagai bilangan buih oksigen terhasil seminit.

Pemboleh ubah dimalarkan: keamatan cahaya dan kepekatan larutan natrium hidrogen karbonat.

Membandingkan tiga pemboleh ubah

Kenal pasti pemboleh ubah dimanipulasikan dahulu, kemudian pemboleh ubah bergerak balas, kemudian senaraikan pemboleh ubah dimalarkan.

Contoh berkerja yang lain

Seorang pelajar mengkaji kesan pH terhadap aktiviti enzim amilase, mengukur masa yang diambil untuk kanji dicernakan sepenuhnya pada pH 4, pH 7 dan pH 9, sambil mengekalkan suhu dan kepekatan amilase malar.

Pemboleh ubah dimanipulasikan: pH campuran.

Pemboleh ubah bergerak balas: masa yang diambil untuk kanji dicernakan sepenuhnya.

Pemboleh ubah dimalarkan: suhu dan kepekatan amilase.

Bagaimana ia diperiksa

Mengenal pasti pemboleh ubah diuji secara langsung dalam Kertas 3 dan dalam soalan respons data Kertas 2. Sesuatu soalan menerangkan satu penyiasatan dan meminta anda menamakan pemboleh ubah dimanipulasikan, pemboleh ubah bergerak balas, dan pemboleh ubah dimalarkan, kadangkala berserta unitnya.

Markah diberi kerana menamakan kuantiti diukur yang tepat dan bukan faktor yang kabur, serta kerana menyenaraikan cukup pemboleh ubah dimalarkan untuk mengekalkan ujian yang adil.

Soalan gaya Kertas 3

Soalan 1 (mengenal pasti pemboleh ubah). Seorang pelajar mengkaji bagaimana keamatan cahaya mempengaruhi kadar fotosintesis dalam rumpair dengan membilang buih pada tiga jarak dari lampu. Nyatakan pemboleh ubah dimanipulasikan, bergerak balas dan satu pemboleh ubah dimalarkan.

Jawapan model. Pemboleh ubah dimanipulasikan: keamatan cahaya (jarak dari lampu). Pemboleh ubah bergerak balas: bilangan buih gas seminit.

Pemboleh ubah dimalarkan: suhu air (juga jenis dan panjang rumpair).

Soalan 2 (definisi secara operasi). Dalam eksperimen yang sama, bagaimana kadar fotosintesis diukur secara operasi? Jawapan model. Kadar fotosintesis diukur sebagai bilangan buih gas yang dibebaskan seminit dari batang rumpair yang dipotong.

Soalan 3 (pemboleh ubah dimalarkan). Berikan dua pemboleh ubah dimalarkan dan terangkan mengapa setiap satu perlu dikekalkan malar. Jawapan model. Suhu perlu dikekalkan malar kerana ia juga mempengaruhi kadar fotosintesis; kepekatan natrium hidrogen karbonat perlu dikekalkan malar kerana karbon dioksida ialah bahan mentah.

Mengekalkannya malar memastikan sebarang perubahan kadar buih hanya disebabkan oleh keamatan cahaya.

Soalan 4 (ujian adil). Terangkan mengapa hanya satu pemboleh ubah patut dimanipulasikan pada satu masa. Jawapan model. Hanya pemboleh ubah dimanipulasikan patut berubah, supaya sebarang perubahan pada pemboleh ubah bergerak balas boleh dikaitkan dengannya sahaja; jika dua faktor berubah bersama, anda tidak dapat mengetahui yang mana menyebabkan keputusan, dan ujian itu tidak adil.

Kesilapan biasa

Sumber:SRC-DSKP-EN

Soalan lazim