Pemboleh ubah dimanipulasi

Dalam silibus dan peperiksaan

Mengenal pasti pemboleh ubah dimanipulasi dengan betul ialah titik permulaan bagi hampir setiap amali Kertas 3 dan setiap soalan berstruktur Kertas 2 yang dibina berdasarkan sesuatu eksperimen, kerana pemboleh ubah bergerak balas, pemboleh ubah dimalarkan dan hipotesis semuanya ditakrifkan berdasarkan pemboleh ubah ini. Calon dikehendaki menyatakan pemboleh ubah dimanipulasi berserta unitnya dan, jika relevan, nilai-nilai khusus yang digunakan, seperti 'kepekatan larutan sukrosa (0%, 5%, 10%, 15%, 20%)' dan bukan sekadar 'kepekatan'. Kesilapan yang kerap berlaku ialah menukar ganti pemboleh ubah dimanipulasi dengan pemboleh ubah bergerak balas, contohnya menamakan 'kadar fotosintesis' sebagai pemboleh ubah dimanipulasi dalam eksperimen yang sebenarnya mengubah keamatan cahaya; pemeriksa menolak markah kerana ini membalikkan hubungan sebab-akibat yang cuba diuji oleh eksperimen tersebut. Kesilapan lain yang kerap ialah menamakan pemboleh ubah dimalarkan, seperti suhu, sebagai pemboleh ubah dimanipulasi sedangkan suhu sebenarnya ditetapkan malar sepanjang semua set radas. Oleh sebab pemboleh ubah dimanipulasi ialah faktor tunggal yang sengaja diubah oleh pengkaji, ia mesti sentiasa diplot pada paksi-x bagi sebarang graf daripada keputusan, dengan pemboleh ubah bergerak balas pada paksi-y; paksi yang tertukar biasanya berpunca daripada kekeliruan tentang pemboleh ubah yang sebenarnya dimanipulasi. Oleh sebab kebanyakan amali Tingkatan 4 menggunakan semula senarai pendek pemboleh ubah dimanipulasi yang sama (kepekatan, suhu, keamatan cahaya, pH dan masa), calon yang menghafal unit yang betul serta julat biasa bagi setiap satu cenderung menjawab bahagian soalan berstruktur ini dengan paling pantas dan paling sedikit kesilapan cuai. Dalam skema pemarkahan SPM, jawapan yang hanya menyatakan pemboleh ubah tanpa nilai atau unit yang tepat biasanya hanya diberi separuh markah berbanding jawapan yang lengkap.

Contoh

Dalam eksperimen mengenai kadar tindak balas enzim, kepekatan hidrogen peroksida ialah pemboleh ubah dimanipulasi, ditetapkan pada 1%, 2%, 3% dan 4% manakala semua keadaan lain dikekalkan sama.

Istilah berkaitan

Pemboleh ubah bergerak balasPemboleh ubah dimalarkanHipotesis

Sumber:SRC-DSKP-EN