Genotip lawan Fenotip

Takrifan utama

• Gen: bahagian kromosom yang mengawal satu ciri.
• Alel: bentuk alternatif bagi satu gen (contohnya T untuk tinggi, t untuk pendek).
• Genotip: kombinasi alel yang dimiliki organisma bagi satu gen, ditulis sebagai pasangan huruf (contohnya TT, Tt, tt).
• Fenotip: ciri fizikal atau boleh diperhati yang dihasilkan oleh genotip (contohnya tinggi atau pendek).

Homozigot dan heterozigot

Genotip homozigot mempunyai dua alel yang sama: homozigot dominan (TT) atau homozigot resesif (tt). Genotip heterozigot mempunyai dua alel berbeza (Tt).

Individu homozigot juga dipanggil baka tulen, kerana semua gametnya membawa alel yang sama, jadi genotip zuriatnya bagi gen itu boleh diramal dengan tepat.

Alel dominan dan resesif

Alel dominan (ditulis dengan huruf besar, contohnya T) menghasilkan fenotipnya walaupun hanya satu salinan hadir. Alel resesif (huruf kecil, contohnya t) hanya menghasilkan fenotipnya apabila dua salinan hadir, kerana alel dominan menindihnya dalam heterozigot.

Mengapa satu fenotip boleh menyembunyikan dua genotip

TT dan Tt kedua-duanya kelihatan tinggi, jadi fenotip sahaja tidak boleh menentukan genotip individu berfenotip dominan. Kacukan uji (mengacukkan dengan homozigot resesif) digunakan untuk mengenal pasti genotip sebenarnya.

Masalah terselesai 1 (mudah): kacukan homozigot

Soalan. Pada pokok kacang, alel bagi tinggi (T) dominan terhadap alel bagi pendek (t). Pokok tinggi baka tulen dikacukkan dengan pokok pendek.

Nyatakan genotip dan fenotip zuriat F1.

Kunci. T = alel bagi tinggi (dominan), t = alel bagi pendek (resesif). Induk: tinggi (TT) x pendek (tt).

Gamet: T daripada induk tinggi, t daripada induk pendek.

Masalah terselesai 2 (sederhana): kacukan uji

Soalan. Pokok kacang tinggi mungkin TT atau Tt. Ia dikacukkan dengan pokok pendek (tt) untuk mengenal pasti genotipnya.

Tunjukkan kacukan bagi kes pokok tinggi itu heterozigot, dan nyatakan bagaimana keputusan mendedahkan genotipnya.

Kunci. Induk: tinggi (Tt) x pendek (tt). Gamet: T dan t daripada pokok tinggi, t daripada pokok pendek.

Masalah terselesai 3 (aras SPM): bekerja ke belakang daripada zuriat

Soalan. Pada arnab, bulu hitam (B) dominan terhadap bulu perang (b). Dua ekor arnab hitam dikacukkan dan salah satu zuriatnya berwarna perang.

Tentukan genotip kedua-dua induk dan nisbah fenotip yang dijangka bagi zuriat mereka.

Jawapan. Zuriat perang ialah bb, jadi ia menerima satu alel b daripada setiap induk. Kedua-dua induk hitam mesti membawa alel b, menjadikan setiap satunya Bb (heterozigot).

Induk: hitam (Bb) x hitam (Bb); gamet B dan b daripada setiap induk.

Masalah latihan

1. Pada pokok kacang, biji bulat (R) dominan terhadap biji berkedut (r). Nyatakan semua genotip yang mungkin bagi pokok berbiji bulat.
2. Pokok berbunga ungu dikacukkan dengan pokok berbunga putih (pp), dengan ungu (P) dominan. Semua zuriat berwarna ungu. Nyatakan genotip induk ungu dan terangkan penaakulan anda.
3. Terangkan bagaimana kacukan uji boleh mendedahkan sama ada pokok kacang tinggi itu homozigot dominan atau heterozigot.

Jawapan bagi masalah latihan

Kesilapan biasa

Sumber:SRC-DSKP-EN

Soalan lazim