Analisis Salasilah

Simbol piawai

Langkah 1: adakah ciri itu dominan atau resesif?

• Jika dua ibu bapa tidak terjejas mempunyai anak terjejas, ciri itu mesti resesif, dua pembawa (heterozigot, tidak terjejas) masing-masing boleh menurunkan alel resesif tersembunyi.
• Jika ibu bapa terjejas mempunyai semua anak terjejas apabila ibu bapa satu lagi juga terjejas, atau jika ciri itu tidak melangkau mana-mana generasi, pewarisan dominan lebih berkemungkinan.
• Ciri resesif boleh 'melangkau' satu generasi kerana pembawa tidak menunjukkan sebarang gejala; ciri dominan tidak boleh melangkau generasi, kerana sekurang-kurangnya satu ibu bapa mesti menunjukkannya untuk anak menjadi terjejas.

Langkah 2: adakah ciri itu autosomal atau terpaut-X?

• Jika ciri itu resesif dan menjejaskan bilangan lelaki dan perempuan yang lebih kurang sama, ia berkemungkinan resesif autosomal.
• Jika ciri itu resesif dan menjejaskan lelaki jauh lebih kerap berbanding perempuan, dan bapa terjejas tidak pernah menurunkannya kepada anak lelakinya, ia berkemungkinan resesif terpaut-X (anak lelaki mendapat X mereka hanya daripada ibu).
• Jika setiap anak perempuan bapa terjejas turut terjejas, ini menunjukkan pewarisan dominan terpaut-X, yang jauh lebih jarang berbanding corak lain.

Langkah 3: membuat kesimpulan genotip

Setelah corak ditentukan, kerjakan salasilah individu demi individu. Individu terjejas bagi ciri resesif mesti homozigot resesif.

Individu tidak terjejas yang mempunyai anak terjejas mesti heterozigot pembawa. Individu tanpa maklumat hanya boleh digambarkan sebagai 'fenotip dominan, genotip tidak diketahui' sehingga lebih banyak data mengecilkan kemungkinan.

Bagaimana ia diperiksa

Soalan SPM biasanya memberikan gambar rajah salasilah dan meminta anda menyatakan sama ada ciri itu dominan atau resesif, sama ada ia autosomal atau terpaut jantina, dan memberikan genotip individu tertentu dengan alasan.

Masalah terselesai 1 (mudah): dua pembawa dalam salasilah

Satu salasilah menunjukkan dua ibu bapa yang tidak terjejas mempunyai anak yang terjejas oleh keadaan resesif autosomal (alel resesif a, alel dominan A). Tentukan genotip ibu bapa dan kemungkinan anak seterusnya terjejas.

Anak yang terjejas ialah a a, jadi ia menerima satu alel a daripada setiap ibu bapa; kerana kedua-dua ibu bapa tidak terjejas, masing-masing mesti pembawa heterozigot, A a. Kacukan A a x A a memberikan zuriat 1 AA : 2 Aa : 1 aa, jadi 3 daripada 4 anak tidak terjejas dan 1 daripada 4 terjejas.

Masalah terselesai 2 (sederhana): ciri resesif terpaut-X

Dalam buta warna, alel normal X^B dominan berbanding alel buta warna X^b, dan gennya berada pada kromosom X. Seorang ibu pembawa (X^B X^b) mempunyai anak dengan bapa tidak terjejas (X^B Y).

Tentukan fenotip yang dijangka bagi anak-anak.

Ibu membentuk gamet X^B dan X^b; bapa membentuk gamet X^B dan Y. Anak perempuan menerima X^B daripada bapa, jadi tiada yang buta warna walaupun separuh menjadi pembawa (X^B X^b).

Anak lelaki menerima Y daripada bapa dan sama ada X^B atau X^b daripada ibu, jadi anak lelaki ialah 1 tidak terjejas (X^B Y) : 1 buta warna (X^b Y).

Masalah terselesai 3 (aras SPM): bapa terjejas dalam salasilah

Satu salasilah menunjukkan seorang lelaki buta warna (X^b Y) yang mempunyai anak dengan seorang wanita pembawa buta warna (X^B X^b). Tentukan fenotip yang dijangka bagi anak lelaki dan anak perempuan mereka.

Ibu membentuk gamet X^B dan X^b; bapa membentuk gamet X^b dan Y. Anak perempuan ialah 1 pembawa tetapi tidak terjejas (X^B X^b) : 1 buta warna (X^b X^b), dan anak lelaki ialah 1 tidak terjejas (X^B Y) : 1 buta warna (X^b Y).

Inilah keadaan yang membolehkan anak perempuan buta warna muncul, kerana bapa menyumbangkan alel X^b kepada setiap anak perempuan.

Masalah latihan

1. Dalam satu salasilah, dua ibu bapa yang tidak terjejas mempunyai anak lelaki dengan keadaan resesif autosomal. Nyatakan genotip kedua-dua ibu bapa dan kemungkinan anak seterusnya terjejas.
2. Seorang wanita yang menjadi pembawa hemofilia (X^H X^h) mempunyai anak dengan seorang lelaki tidak terjejas (X^H Y). Nyatakan fenotip yang dijangka bagi anak lelaki mereka.
3. Satu salasilah menunjukkan bahawa seorang bapa terjejas dengan keadaan resesif terpaut-X tidak pernah menurunkannya kepada anak lelakinya, tetapi semua anak perempuannya menjadi pembawa. Terangkan sebabnya, dari segi kromosom X dan Y yang diturunkannya.

Kesilapan biasa

Sumber:SRC-DSKP-EN

Soalan lazim