Glosari: Ekosistem

Istilah bab ini dalam konteks

Bab 24 menggunakan lima istilah yang menerangkan cara tenaga dan bahan mengalir melalui komuniti organisma hidup dan persekitaran fizikalnya: ekosistem, pengeluar, rantai makanan, siratan makanan dan pengurai. Ekosistem ialah unit fungsi yang terdiri daripada komuniti organisma hidup (komponen biotik) berinteraksi antara satu sama lain dan dengan faktor fizikal bukan hidup persekitarannya (komponen abiotik, seperti cahaya, suhu, air dan tanah), dan aliran tenaga serta kitaran nutrien dalam unit ini menjadikannya satu sistem yang benar-benar saling berkait dan bukan sekadar senarai spesies dan keadaan fizikal yang menduduki ruang yang sama.

Pengeluar ialah organisma, biasanya tumbuhan hijau, alga atau bakteria fotosintetik, yang menghasilkan makanan organiknya sendiri daripada bahan mentah bukan organik menggunakan sumber tenaga luaran (biasanya cahaya matahari, melalui fotosintesis), dan ia menduduki kedudukan pertama dalam setiap rantai makanan kerana ia titik masuk utama yang membolehkan tenaga daripada luar ekosistem (matahari) tersedia kepada setiap organisma lain di dalamnya. Rantai makanan ialah urutan garis lurus menunjukkan pemindahan tenaga makanan daripada pengeluar melalui satu siri organisma, setiap satu memakan yang sebelumnya, dengan anak panah secara konvensional dilukis menunjukkan arah tenaga mengalir, daripada organisma yang dimakan kepada organisma yang memakannya, satu kesilapan peperiksaan yang kerap ialah melukis anak panah dalam arah bertentangan, menunjukkan apa yang dimakan organisma dan bukan arah tenaga sebenarnya mengalir.

Siratan makanan ialah perwakilan lebih realistik berbanding satu rantai makanan tunggal, menunjukkan cara beberapa rantai makanan saling berkait bergabung dalam ekosistem sebenar, kerana kebanyakan organisma dalam alam semula jadi memakan lebih daripada satu jenis makanan dan dimakan oleh lebih daripada satu jenis pemangsa; kerana saling kaitan ini, satu perubahan yang menjejaskan satu spesies dalam siratan makanan, seperti penyakit yang mengurangkan populasi satu spesies mangsa, boleh beriak ke luar dan menjejaskan beberapa spesies lain yang tidak berkait terus dengannya dalam mana-mana satu rantai makanan tunggal, satu kesan yang kerap diuji penguji dengan meminta calon mengesan dan menerangkan kesan tidak langsung melalui gambar rajah siratan makanan dan bukan rantai makanan yang mudah.

Pengurai ialah organisma, biasanya bakteria atau kulat, yang memecahkan bahan organik mati (sisa organisma mati dan bahan buangannya) kepada bahan bukan organik yang lebih ringkas, membebaskan nutrien seperti nitrogen dan ion mineral kembali ke tanah atau air tempat pengeluar boleh menyerap dan menggunakannya semula; tanpa pengurai, nutrien akan kekal terkunci secara kekal di dalam bahan organik mati, dan tiada ekosistem boleh mengekalkan kitaran nutrien berterusan yang membekalkan pengeluarnya. Satu kesilapan peperiksaan biasa ialah mengelirukan pengurai dengan pengguna yang sekadar memakan bahan mati (detritivor atau pemakan bangkai), sedangkan pengurai secara khusus memecahkan bahan secara kimia pada aras molekul, menyempurnakan pemulangan nutrien kepada bentuk yang boleh diserap semula terus oleh pengeluar.

Soalan Kertas 2 tentang bab ini kerap membekalkan gambar rajah siratan makanan tidak biasa dan meminta calon meramalkan kesan menyingkirkan satu organisma dinamakan ke atas beberapa organisma lain pada titik berbeza dalam siratan itu, dan markah penuh bergantung kepada mengesan setiap laluan berkait yang ditunjukkan dalam gambar rajah dan bukan hanya mempertimbangkan pautan terus yang paling jelas.

Satu sudut peperiksaan berkaitan meminta calon membina piramid bilangan atau piramid biojisim bagi satu rantai makanan yang diberikan, dan menerangkan sebab piramid itu biasanya menyempit ke arah puncaknya: tenaga hilang sebagai haba pada setiap peringkat melalui respirasi, jadi kurang tenaga, dan seterusnya kurang biojisim serta biasanya kurang organisma, tersedia untuk menyokong setiap aras trofik berturutan di atas pengeluar.