Osmosis

Dalam silibus dan peperiksaan

Osmosis menjadi asas kepada satu blok soalan Kertas 2 dan Kertas 3 mengenai sel tumbuhan dan haiwan yang diletakkan dalam larutan berkepekatan berbeza, dan calon dikehendaki meramal serta menerangkan apa yang berlaku kepada sesuatu sel (mengembang, menjadi turgid, menjadi lembik, mengalami plasmolisis atau, pada sel haiwan, pecah) berdasarkan sama ada larutan sekeliling bersifat hipotonik, hipertonik atau isotonik berbanding sel tersebut. Jawapan yang diberi markah penuh menyatakan arah pergerakan air (masuk atau keluar sel), mengaitkannya dengan perbezaan potensi air merentasi membran separa telap, dan menyatakan hasil yang boleh dilihat bagi jenis sel tertentu dalam soalan, kerana sel tumbuhan dan haiwan bertindak balas secara berbeza disebabkan ada atau tiadanya dinding sel. Kesilapan yang sangat kerap berlaku ialah mentakrifkan osmosis hanya menggunakan istilah 'kepekatan' lama sahaja (pergerakan air daripada larutan cair kepada larutan pekat) tanpa mengaitkannya dengan potensi air, sedangkan silibus semasa mengharapkan calon menggunakannya sebagai penjelasan yang lebih tepat. Kesilapan lain yang kerap berlaku ialah menggunakan osmosis untuk zarah terlarut, seperti menulis 'garam bergerak keluar daripada sel melalui osmosis'; osmosis secara ketat hanya menerangkan pergerakan air sahaja, jadi sebarang jawapan yang menerangkan pergerakan bahan terlarut seperti ion atau gula sepatutnya merujuk kepada resapan atau pengangkutan aktif. Eksperimen jalur kentang, di mana jalur bersaiz sama direndam dalam larutan berkepekatan sukrosa berbeza dan perubahan jisim atau panjangnya diukur, ialah amali piawai Kertas 3 yang digunakan untuk menguji sama ada calon dapat merancang, menjadualkan dan mentafsir dengan betul sesuatu kajian osmosis dari awal hingga akhir. Calon turut perlu mengingati bahawa istilah 'potensi air tulen' merujuk kepada potensi air maksimum, iaitu sifar, dan sebarang bahan terlarut yang ditambah akan menurunkan potensi air larutan itu.

Contoh

Apabila sebiji kismis diletakkan dalam air suling, ia mengembang kerana air bergerak masuk ke dalam sel kismis melalui osmosis, daripada potensi air yang lebih tinggi di luar kepada potensi air yang lebih rendah di dalam.

Istilah berkaitan

ResapanLarutan hipotonikLarutan hipertonik

Sumber:SRC-DSKP-EN