Glosari: Variasi

Istilah bab ini dalam konteks

Bab 27 merangkumi empat istilah yang menerangkan perbezaan yang wujud antara individu spesies yang sama: variasi, variasi selanjar, variasi tak selanjar dan mutasi. Variasi ialah istilah bagi perbezaan ciri yang wujud antara individu spesies yang sama, timbul daripada sebab genetik, sebab persekitaran, atau gabungan kedua-duanya, dan ia bahan mentah yang menjadi asas pemilihan semula jadi, dan seterusnya evolusi, boleh bertindak; tanpa variasi, setiap individu dalam populasi akan sama, dan tiada individu akan mempunyai sebarang kelebihan berbanding yang lain apabila keadaan dalam persekitaran berubah.

Variasi selanjar menerangkan satu ciri yang menunjukkan julat nilai lengkap dan tidak terputus antara dua ekstrem, tanpa sebarang kategori tersendiri atau berasingan, ketinggian manusia, jisim badan dan warna kulit ialah contoh piawai SPM, kerana sampel populasi besar akan menunjukkan setiap nilai merentasi julat licin dan bukan jatuh kemas ke dalam bilangan kecil kumpulan berasingan. Variasi selanjar biasanya dikawal oleh kesan gabungan dan tambahan banyak gen bertindak bersama (diterangkan sebagai pewarisan poligenik) dan sering dipengaruhi lagi oleh faktor persekitaran, seperti diet menjejaskan ketinggian, itulah sebabnya graf variasi selanjar merentasi populasi biasanya menghasilkan lengkung taburan lonceng licin (normal) dan bukan bilangan kecil bar berasingan.

Variasi tak selanjar sebaliknya menerangkan satu ciri yang jatuh ke dalam bilangan kecil kategori tersendiri dan berasingan tanpa nilai perantaraan yang mungkin, kumpulan darah manusia (A, B, AB atau O) dan keupayaan menggulung lidah ialah contoh piawai SPM, kerana individu jatuh dengan jelas ke dalam satu kategori dan tidak pernah ke dalam nilai antara dua kategori. Variasi tak selanjar biasanya dikawal oleh satu gen atau bilangan gen yang sangat kecil, dan ia biasanya tidak dipengaruhi dengan ketara oleh persekitaran, itulah sebabnya graf variasi tak selanjar merentasi populasi menghasilkan bilangan kecil bar berasingan dan bukan lengkung selanjar licin. Satu kesilapan peperiksaan yang kerap ialah salah mengelaskan satu ciri, menerangkan kumpulan darah sebagai selanjar, atau ketinggian sebagai tak selanjar, jadi satu ujian boleh dipercayai ialah bertanya sama ada nilai perantaraan antara kategori mungkin (selanjar) atau mustahil (tak selanjar).

Mutasi ialah perubahan mendadak dan rawak pada struktur atau kuantiti DNA (atau pada bilangan atau struktur kromosom) yang tidak diwarisi daripada mana-mana ibu bapa, dan ia sumber asal utama semua alel baharu dan semua variasi genetik baharu dalam sesuatu spesies, kerana tiada alel sepenuhnya baharu boleh sebaliknya dicipta melalui pembiakan seks sahaja, yang hanya menyusun semula alel yang sudah wujud. Mutasi boleh disebabkan secara spontan oleh ralat semasa replikasi DNA, atau kadarnya boleh meningkat dengan ketara oleh pendedahan kepada mutagen seperti sinaran ultraungu, sinaran mengion, atau bahan kimia tertentu; kebanyakan mutasi sama ada berbahaya atau tiada kesan ketara ke atas organisma, tetapi bilangan kecil kadangkala boleh menguntungkan, membekalkan variasi baharu tempat pemilihan semula jadi boleh bertindak. Satu kesilapan peperiksaan biasa ialah menerangkan setiap mutasi sebagai berbahaya atau menyebabkan kecacatan fizikal kelihatan, sedangkan sukatan pelajaran secara khusus memerlukan pengiktirafan bahawa kesan mutasi boleh berbahaya, neutral atau, kadangkala, menguntungkan, bergantung kepada perubahan khusus yang terlibat dan persekitaran tempat organisma itu hidup.

Soalan Kertas 2 tentang bab ini kerap membekalkan satu ciri tidak biasa dengan huraian ringkas atau satu set data sampel dan meminta calon mengelaskannya sebagai variasi selanjar atau tak selanjar berserta justifikasi, dan markah penuh bergantung kepada menyatakan penaakulan khusus, kehadiran atau ketiadaan nilai perantaraan, dan bentuk graf yang terhasil, dan bukan sekadar menamakan kategori tanpa sokongan.