Variasi Selanjar lawan Tak Selanjar

Apa maksud variasi

Variasi merujuk kepada perbezaan yang wujud antara individu spesies yang sama. Perbezaan ini timbul daripada punca genetik (alel berbeza diwarisi), punca persekitaran (diet, iklim, senaman), atau gabungan kedua-duanya.

Variasi dikumpulkan kepada dua jenis berdasarkan bagaimana nilai diagihkan: selanjar dan tak selanjar.

Variasi selanjar

Variasi selanjar menunjukkan julat nilai yang licin dan tidak terputus antara dua ekstrem, tanpa kategori jelas, sebarang nilai dalam julat itu mungkin. Ia biasanya terhasil daripada kesan gabungan banyak gen (pewarisan poligenik) bersama pengaruh persekitaran, itulah sebabnya genotip yang sama masih boleh menunjukkan pelbagai hasil.

• Contoh: ketinggian manusia, jisim badan, warna kulit, rentang tangan, hasil tanaman.

Variasi tak selanjar

Variasi tak selanjar menunjukkan bilangan kategori jelas dan berasingan yang kecil, tanpa nilai pertengahan antaranya. Ia biasanya dikawal oleh satu atau beberapa gen dengan pengaruh persekitaran terhad, jadi kategori kekal terpisah dengan jelas tanpa mengira keadaan sekeliling.

• Contoh: kumpulan darah ABO, kebolehan menggulung lidah, lekapan cuping telinga, jantina.

Membandingkan kedua-duanya

Masalah terselesai 1, mudah: mengklasifikasikan ciri

Soalan. Klasifikasikan setiap ciri berikut sebagai variasi selanjar atau tak selanjar, dengan memberikan sebab bagi setiap satu: (i) kebolehan menggulung lidah, (ii) panjang daun pada sepohon pokok, (iii) kumpulan darah ABO, (iv) jisim badan orang dewasa.

Jawapan model. (i) Kebolehan menggulung lidah ialah tak selanjar, seseorang boleh menggulung lidah atau tidak boleh, tanpa keadaan pertengahan. (ii) Panjang daun ialah selanjar, daun menunjukkan julat panjang yang licin.

(iii) Kumpulan darah ABO ialah tak selanjar, terdapat empat kumpulan jelas (A, B, AB, O) tanpa nilai pertengahan. (iv) Jisim badan ialah selanjar, ia berubah secara licin dan dipengaruhi oleh gen serta diet.

Masalah terselesai 2, sederhana: membaca set data

Soalan. Sebuah kelas mengukur ketinggian 40 orang pelajar dan mengumpulkannya kepada julat, seperti ditunjukkan. (a) Nyatakan jenis variasi.

(b) Namakan graf yang terbaik untuk memaparkan data itu dan huraikan bentuk yang dijangka.

Jawapan model. (a) Ketinggian ialah variasi selanjar: nilainya membentuk julat licin yang dikumpulkan kepada selang kelas, dan tiada pelajar tergolong dalam kategori tetap sama ada satu atau lain. (b) Data itu paling baik ditunjukkan sebagai histogram (atau lengkung frekuensi), dan bentuknya ialah taburan normal berbentuk loceng, kebanyakan pelajar berada berhampiran ketinggian pertengahan dan semakin sedikit di hujung terpendek dan tertinggi.

Masalah terselesai 3, aras SPM: gen dan persekitaran

Soalan. Dua pokok yang secara genetik seiras (klon) ditanam daripada keratan pokok induk yang sama. Satu ditanam di bawah cahaya terang dan mencapai 60 cm; satu lagi ditanam di tempat teduh dan mencapai 35 cm. (a) Nyatakan jenis variasi yang ditunjukkan oleh ketinggian pokok.

(b) Terangkan bagaimana dua genotip yang seiras boleh menghasilkan ketinggian berbeza.

Jawapan model. (a) Ketinggian pokok menunjukkan variasi selanjar. (b) Kedua-dua pokok mempunyai genotip yang sama, jadi perbezaan ketinggian tidak mungkin bersifat genetik.

Ia disebabkan oleh persekitaran: pokok di bawah cahaya terang menjalankan lebih banyak fotosintesis dan menghasilkan lebih banyak makanan untuk tumbesaran, manakala pokok teduh menghasilkan kurang. Ini menunjukkan variasi selanjar terhasil daripada gen dan persekitaran yang bertindak bersama, bukan gen sahaja.

Soalan latihan

• 1. Nyatakan sama ada warna kulit manusia menunjukkan variasi selanjar atau tak selanjar, dan berikan sebabnya.
• 2. Satu tinjauan merekodkan berapa ramai pelajar boleh dan tidak boleh menggulung lidah. Nyatakan jenis variasi dan graf yang terbaik untuk memaparkannya.
• 3. Berikan satu ciri manusia yang disebabkan terutamanya oleh gen sahaja dan satu yang disebabkan oleh gen dan persekitaran.

Jawapan latihan

Bagaimana ia diperiksa

Soalan SPM mungkin memberikan set data atau ciri yang diterangkan dan meminta anda mengklasifikasikannya sebagai selanjar atau tak selanjar, melakar bentuk graf yang dijangka, atau menerangkan mengapa satu lebih dipengaruhi persekitaran berbanding satu lagi.

Kesilapan biasa

Sumber:SRC-DSKP-EN

Soalan lazim