Penghadaman: Pemecahan Fizikal dan Kimia Makanan

Penghadaman fizikal

Penghadaman fizikal (mekanikal) memecahkan makanan kepada kepingan lebih kecil tanpa mengubah struktur kimianya. Dalam mulut, gigi memotong dan mengisar makanan manakala lidah mencampurkannya dengan air liur, proses dipanggil mastikasi.

Dalam perut, dinding berotot mengecut dan mengendur untuk mengadun makanan menjadi jisim separa cecair dipanggil kimus. Penghadaman fizikal tidak menghasilkan bahan baharu, ia hanya meningkatkan luas permukaan makanan, supaya enzim dalam penghadaman kimia dapat bertindak lebih pantas.

Penghadaman kimia

Penghadaman kimia menggunakan enzim untuk memecahkan molekul makanan besar yang tidak larut kepada molekul kecil yang larut dan boleh diserap oleh badan. Setiap enzim penghadaman adalah spesifik: ia hanya bertindak ke atas satu jenis substrat, memecahkan ikatan kimia tertentu.

Penghadaman kimia menukar kanji kepada gula ringkas, protein kepada asid amino, dan lemak kepada asid lemak serta gliserol, mengubah makanan kepada bahan baharu yang boleh diserap.

Enzim di setiap peringkat

Bagaimana ia diperiksa

Soalan peperiksaan bagi standard ini selalunya meminta anda mengelaskan sesuatu proses sebagai penghadaman fizikal atau kimia, menamakan enzim dan hasil bagi substrat yang dinyatakan, atau melengkapkan jadual mengaitkan setiap organ dengan jenis penghadaman yang berlaku di situ. Soalan mengelirukan yang biasa ialah tentang hempedu: hempedu bukan enzim dan tidak menghadam lemak secara kimia, ia mengemulsikan lemak secara fizikal kepada titisan lebih kecil supaya lipase dapat bertindak lebih pantas.

Mengapa makanan perlu dihadam

Makanan yang kita makan terdiri daripada molekul besar yang tidak larut, kanji, protein dan lemak, yang terlalu besar untuk melalui dinding usus ke dalam darah. Penghadaman menyelesaikan masalah ini dengan memecahkannya kepada molekul kecil yang larut dan boleh diserap: glukosa daripada karbohidrat, asid amino daripada protein, dan asid lemak serta gliserol daripada lemak.

Penghadaman fizikal dan kimia bekerja sebagai satu pasukan. Mengunyah dan mengadun memecahkan makanan kepada kepingan lebih kecil, yang meningkatkan luas permukaan yang terdedah kepada enzim; enzim kemudian memecahkan ikatan kimia jauh lebih pantas pada permukaan yang lebih luas itu.

Tanpa peringkat fizikal, penghadaman kimia terlalu perlahan untuk membekalkan nutrien kepada badan tepat pada masanya.

Penghadaman hanyalah langkah pertama. Setelah molekul makanan menjadi kecil dan larut, ia diserap melalui dinding usus kecil ke dalam darah dan limfa, lalu dibawa ke setiap sel.

Di situ ia diasimilasikan, digunakan untuk membebaskan tenaga, membina tisu baharu dan membaiki bahagian yang haus, sebab itulah penghadaman yang cekap penting untuk pertumbuhan dan kesihatan.

Kesilapan biasa yang perlu dielakkan

Soalan contoh berformat peperiksaan

Soalan. Seorang pelajar mengunyah sekeping roti selama seminit dan roti itu mula terasa manis. (a) Namakan enzim yang bertanggungjawab dan bahagian tempat ia bertindak.

(b) Nyatakan substrat dan hasil tindak balas ini. (c) Terangkan mengapa mengunyah roti terlebih dahulu menjadikan penghadaman ini lebih pantas.

Jawapan model. (a) Enzimnya ialah amilase air liur, dihasilkan oleh kelenjar air liur dan bertindak dalam mulut. (b) Substratnya ialah kanji dan hasilnya ialah maltosa, sejenis gula, yang menyebabkan roti terasa manis.

(c) Mengunyah ialah penghadaman fizikal yang memecahkan roti kepada kepingan lebih kecil dan meningkatkan luas permukaannya; lebih banyak kanji terdedah kepada amilase, jadi enzim bertindak ke atas lebih banyak substrat serentak dan tindak balas menjadi lebih pantas.

Soalan latihan

Cuba jawab. Satu hidangan mengandungi nasi (kaya kanji), telur (kaya protein) dan mentega (kaya lemak). Bagi setiap makanan, namakan hasil utama yang terbentuk apabila ia dihadam sepenuhnya, dan namakan satu enzim yang bertindak ke atasnya.

Petua peperiksaan

Istilah penting

• Pencernaan, pemecahan molekul makanan besar kepada molekul kecil yang boleh diserap.
• Enzim, mangkin biologi yang mempercepat penghadaman satu substrat.
• Substrat, molekul makanan yang ditindak oleh enzim.
• Karbohidrat, kanji dan gula, dihadam menjadi glukosa.
• Asid amino, hasil kecil yang larut daripada penghadaman protein.

Sumber:SRC-DSKP-EN

Soalan lazim

Lagi untuk Pemakanan dan Sistem Pencernaan Manusia